• ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ...

  • Αριθμός ταινιών: 22315
  • Αριθμός συν/τών: 759967
  • Πρόγραμμα 300 Κινηματογράφων και 18 τηλεοπτικών σταθμών
CineReader


Κυρ 12 Οκτ 2003

Σμιλεύοντας το Χρόνο


Andrei Tarkovsky



Σμιλεύοντας το Χρόνο
Andrei Tarkovsky
Εκδόσεις Νεφέλη,
Σελίδες 315

Ο Ρενος Χαραλαμπιδης είχε πει σε μια συνέντευξη ότι αν έχεις διαβάσει αυτό το βιβλίο, δεν χρειάζεται να διαβάσεις τίποτε άλλο για τον κινηματογράφο. Αυτή η φράση του με οδήγησε κατευθείαν στο βιβλιοπωλείο και, μόλις αγόρασα και διάβασα αυτό το βιβλίο, συμφώνησα αμέσως με το Ρενο. Μερικά χρόνια μετά, βάζοντας λίγο νερό στο κρασί μου, θα έλεγα πως αυτό το βιβλίο πρέπει να είναι το πρώτο που οφείλει να διαβάσει κανείς για τον κινηματογράφο.

Γραμμένο σε έναν απλό, μετριόφρονα, αλλά και σοφό λόγο που φέρει το βάρος μιας τεράστιας εμπειρίας στην κινηματογραφική πράξη, αλλά και στη θεωρία, το «Σμιλεύοντας το χρόνο» αποτελεί στην ουσία ένα διφυές έργο: μία προσωπική ξενάγηση του ίδιου του Tarkovsky στην εργογραφία του και, ταυτόχρονα, όλες οι απόψεις του για το σινεμά, «κωδικοποιημένες» χαλαρά και με απτά παραδείγματα. Είναι εντυπωσιακό με πόσο καθαρό τρόπο διατυπώνει τις σκέψεις του αυτός ο δημιουργός και πόσο αντικειμενικές είναι, τελικά, αυτές οι απόψεις. Ακόμη κι όταν έρχονται σε αντίθεση με το ίδιο το φιλμικό του έργο (π.χ. «Όπως δύο πρόσωπα δεν είναι ποτέ ίδια, έτσι και η σκηνοθεσία δεν έχει δικαίωμα να επαναλαμβάνεται: μόλις γίνει αναγνωρίσιμο σημείο, κλισέ, γενική έννοια (όσο πρωτότυπη κι αν είναι), τότε τα πάντα –πρόσωπα, καταστάσεις, ψυχολογία- γίνονται σχηματικά και ψεύτικα».)

Παρόλη την σεμνότητα του Tarkovsky, ο οποίος συνέθεσε το βιβλίο από σημειώσεις που κρατούσε κατά καιρούς, μετά το γύρισμα της τελευταίας του ταινίας και λίγο πριν πεθάνει, βρίσκει κανείς μέσα σε αυτό και σαφώς δογματικές διατυπώσεις: «Ο κυρίαρχος, ο παντοδύναμος παράγοντας της κινηματογραφικής εικόνας είναι ο ρυθμός με τον οποίο εκφράζει την πορεία του χρόνου στο κάδρο.» Επίσης, μέσα στο βιβλίο βρίσκονται πολλές απαντήσεις για το είδος κινηματογράφου που έκανε ο ίδιος ο Tarkovsky: τα αργά μονοπλάνα. Ιδού η αιτία: «Δεν θεωρώ ότι το μοντάζ είναι το κύριο διαμορφωτικό στοιχείο της ταινίας, όπως διατείνονταν το 1920-1930 οι πρωτεργάτες του «κινηματογράφου του μοντάζ», ακολουθώντας τον Κουλέσοφ και τον Eisenstein, λες κι ένα φιλμ φτιάχνεται στο τραπέζι του μοντάζ. (…) Το μοντάζ ενώνει πλάνα που είναι ήδη γεμάτα χρόνο και οργανώνει την ενιαία, ζωντανή δομή που ενυπάρχει στην ταινία . και ο χρόνος που πάλλεται στα αιμοφόρα αγγεία της ταινίας, ζωντανεύοντάς την, έχει ποικίλη ρυθμική πίεση»

Σε ένα τρίτο επίπεδο, το βιβλίο είναι, σε ένα βαθμό, μία μεταμφιεσμένη ιστορία του σοβιετικού κινηματογράφου, κατά τα χρόνια της παντοκρατορίας του Tarkovsky. Χιλιάδες γράμματα ορκισμένων εχθρών, χιλιάδες μηνύματα ευγνωμοσύνης. Οι σοβιετικοί ήταν, φυσικά, οι πρώτοι θεατές αυτών των ταινιών, οι οποίες γίνονταν με κρατική χρηματοδότηση. Εννοείται πως από το βιβλίο δεν λείπει η κριτική για συμπατριώτες συναδέλφους του, όπως και για ιερά τέρατα: «Ο Eisenstein κάνει τη σκέψη δυνάστη, δεν την αφήνει να «χάσκει», δενβ της επιρέπει να έχει τίποτα από την ανείπωτη απροσδιοριστία που είναι ίσως η πιο σαγηνευτική ιδιαότητα κάθε τέχνης- και στον κινηματογράφο της δίνει τη δυνατότητα να συνδεθεί με το θεατή.»

Το σημείο που κάνει το βιβλίο διαχρονικό, είναι η κριτική του Tarkovsky για τα εκφραστικά «δεινά», την έλλειψη φαντασίας που κατατρύχει τη μεγάλη πλειοψηφία των δημιουργών του κινηματογράφου. Οι ψόγοι που διατυπώνει αφορούν σε θέματα που θα μας ταλαιπωρούν για πολλές δεκαετίες ακόμα: «Ορισμένοι σκηνοθέτες ανεβάζουν την ταχύτητα της μηχανής ή γυρίζουν μέσα από ένα πέπλο ομίχλης ή χρησιμοποιούν κάποιο άλλο παμπάλαιο κόλπο, μουσικά εφέ και το εξασκημένο πια κοινό αντιδρά αμέσως «Α, τώρα η ηρωίδα θυμάται!» «Τώρα αυτός ονειρεύεται».» Στο βιβλίο, τελικά, οι απόψεις του Tarkovsky για τον κινηματογράφο, γίνονται αφορμή να τοποθετηθεί γενικότερα έναντι του ζητήματος «τέχνη». Η οποία δεν είναι δυνατόν να απέχει από την έννοια «πολιτική».Το κεφάλαιο «Η ευθύνη του καλλιτέχνη», περιέχει όλα όσα ο Tarkovsky ήθελε να αφήσει ως θεωρητική παρακαταθήκη για αυτό το μείζον θέμα. Τα υπόλοιπα είναι οι ταινίες.



 
 
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια. Στείλτε το πρώτο!

Αυτή τη στιγμή δεν είστε συνδεδεμένος. Συνδεθείτε ή κάντε εγγραφή για να σχολιάσετε.