---

Τρί 05 Ιουν 2007

Steven Soderbergh : Re - defines blockbuster!

«Re-invent». «Re-define». Το Hollywood έχει μια μανία με τον επαναπροσδιορισμό του σινεμά. Κάθε νέο blockbuster μοιάζει να είναι ο Citizen Kane της εποχής, ένα φιλμ που θα αλλάξει τον κινηματογράφο τόσο θεματικά όσο και τεχνικά. Στο τέλος φυσικά ερχόμαστε αντιμέτωποι με άλλο ένα τυποποιημένο και θορυβώδες προϊόν και αναρωτιόμαστε ποιος έχει τα κότσια να επαναστατήσει ή, έστω, να γυρίσει ένα φιλμ που να εξυπηρετεί έναν από τους πρωταρχικούς σκοπούς του σινεμά: Nα μας ψυχαγωγήσει. Ο Steven Soderbergh έχει καταφέρει να κάνει και τα δύο.

O Soderbergh δεν μοιάζει με σκηνοθέτη. Φέρνει λίγο σε nerd που θα μας βοηθήσει να γράψουμε την εργασία μας και όταν μεγαλώσει θα συμπληρώνει την φορολογική μας δήλωση. Είναι μια εικόνα που του ταιριάζει, μιας που ο 44χρονος Αμερικάνος (γεννημένος στις 14/01/1963) είναι ένας από τους πιο εγκεφαλικούς σκηνοθέτες που έχουν καθήσει ποτέ πίσω από την κάμερα αλλά ταυτόχρονα είναι και ικανός να γυρίσει εξαιρετικά διασκεδαστικές ταινίες-λες και θέλει να μας αποδείξει πως μπορείς να ενδώσεις στο χαβαλέ ακόμα και όταν το σπίτι σου διακοσμεί ένας Χρυσός Φοίνικας. Εξαιρετικά έξυπνο παιδί, κάτι που ίσως έχει να κάνει και με τα γονίδια του μπαμπά του (καθηγητή πανεπιστημίου), ο Soderbergh ήδη από τα χρόνια του high school γύριζε 16mm φιλμάκια ενώ, προκειμένου να εκφράσει την δημιουργικότητά του, ενσωματώθηκε στην ομάδα animation του πανεπιστημίου της Louisiana έτσι ώστε να εξασφαλίσει τον απαραίτητο, βασικό εξοπλισμό. Ένα γυμνασιόπαιδο που βάζει τα γυαλιά στους φοιτητές; Ναι, γίνεται και αυτό. Ο Soderbergh άλλωστε δεν παύει να βλέπει το σινεμά ως μια περίπλοκη, πολυπαραγοντική υπόθεση γι’ αυτό και δεν αρκείται στο «action!» αλλά εντρυφεί και σε ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία ενός filmmaker, το μοντάζ. Για το νεαρό Steven η…κινηματογραφική κοπτοραπτική είναι μια γοητευτική τέχνη, ένας τρόπος να δημιουργήσει την τάξη μέσα από το χάος των χιλιομέτρων του φιλμ. Πεπεισμένος για το ταλέντο του, ο Soderbergh αναχωρεί για το Hollywood αμέσως μετά την αποφοίτησή του από το High School, και εργάζεται ως film editor σε μικρές παραγωγές. Δεν είναι και ο πιο εύκολος τρόπος για να φτάσεις στο Χολιγουντιανό ζενίθ αλλά η ευκαιρία για το άλμα ποιότητα δεν αργεί να έρθει, και ο 25χρονος πλέον Soderbergh δεν έχει παρά να πει «Yes». Το συγκρότημα των Yes είναι αυτό που θα αναθέσει στον Steven την πρώτη του σκηνοθετική δουλειά, καλώντας τον να φιλμάρει μια συναυλία τους και να την μετατρέψει σε ένα οπτικό ροκ θέαμα. Το αποτέλεσμα, Yes: 9012 Live, ξεπερνάει τις προσδοκίες των πάντων και όταν το 1987 είναι ανάμεσα στα υποψήφια των Grammy ο Soderbergh θα πρέπει να φούσκωσε σαν παγώνι από την περηφάνεια. Το ταλέντο του ως editor έχει πλέον αναγνωριστεί αλλά αυτό που αναδύεται με το 9012 Live είναι και μια πολύ ενδιαφέρουσα σκηνοθετική οπτική γωνία. Το 1987, προκειμένου να ελκύσει το ενδιαφέρον των απανταχού παραγωγών γυρίζει το μικρού μήκους φιλμ Winston. Είναι ένα προσωπικό διαφημιστικό σποτ του σκηνοθέτη που όμως περιέχει και ίχνη από αυτή που θα γίνει η μεγαλύτερη προσωπική επιτυχία του: To Sex, Lies and Videotape της επόμενης χρονιάς.

Πολλά ειπώθηκαν και γράφτηκαν για το φιλμ του Soderbergh, επίθετα όπως «ώριμο», «προκλητικό», «επαναστατικό» (χα!)…αλλά αυτός που ίσως το έθεσε καλύτερα ήταν ο Roger Ebert που σε μια από τις πιο εμπνευσμένες στιγμές του έγραψε «There are moments when it reminds us how sexy the movies used to be, back in the days when speech was an erogenous zone». Το Sex, Lies and Videotape είναι μεν ένα φιλμ για το σεξ αλλά αυτός ο χαρακτηρισμός ακούγεται τόσο αταίριαστος όσο και το να πεις «το Citizen Kane είναι ένα φιλμ για έλκηθρα». Το σεξ αναλύεται ως μια πρωτίστως εγκεφαλική δραστηριότητα, αναλύεται σε επίπεδο νευρώνων και αποδεικνύεται ως μια σημαντική συνιστώσα της συμπεριφοράς του homo sapiens. O Soderbergh υπογράφει ένα πυκνογραμμένο (και συχνά τολμηρό) σενάριο και στα πρόσωπα των James Spader (ο αγαπημένος μας ανώμαλος), Peter Gallagher (το συγχυσμένο sex symbol) και Andie MacDowell (η ανύποπτη βόμβα) βρίσκει τους κατάλληλους εκφραστές. Αυτή είναι η επανάσταση του Soderbergh. Σινεμά στο πιο απλό του. Άνθρωποι και διάλογοι. Καμία ανάγκη για εξεζητημένες πλοκές, με απίθανα plot twists. Ο Soderbergh επιλέγει το κοινό του-όχι το αντίθετο- και παρά την τόλμη αλλά και την εκκεντρικότητα του πρώτου του project, o Steven κατακτά με την ευφυΐα του θεατές και κριτικούς (το φιλμ, που κατέκτησε τον Χρυσό Φοίνικα, ήταν υποψήφιο και για Όσκαρ στην κατηγορία του Original screenplay).

O Soderbergh είναι πλέον ασταμάτητος και ακόμα πιο ενθουσιώδης. Δεν προδίδει το περίπλοκο όραμά του και το 1991 σκηνοθετεί το Kafka, με τον Jeremy Irons. Είναι ένα ενδιαφέρον, περιστασιακά δαιδαλώδες δράμα-θρίλερ σε σενάριο του Lem Dobbs (μελλοντικού σεναριογράφου του Dark City) και ο Soderbergh βάζει τα δυνατά του για να αξιοποιήσει ένα υλικό που δεν είναι δικό του. Το φιλμ πάντως δεν θα γίνει επιτυχία (αν και οι φαν θα το εκτιμήσουν), αντιθέτως δεν θα βγάλει καν τα έξοδά του, φέρνοντας για πρώτη φορά τον Steven μπροστά στην έννοια του «flop». Παρόμοια θα είναι και η μοίρα του King of the Hill (1993), ενός δραματικό φιλμ με πολύ καλό καστ (Jesse Bradford, Jeroen Krabbe, Karen Allen, Adrien Brody), ενώ στο κόκκινο είναι και ο ισολογισμός του Underneath, Coen-ικό θρίλερ με τον Peter Gallagher στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο Soderbergh μοιάζει να ανακαλύπτει με σκληρό τρόπο τον αδυσώπητο μηχανισμό του Hollywood, όπου η ευφυΐα δεν εγγυάται κέρδη, και η έλλειψη κερδών δεν προκαλεί συμπάθειες. Αφού επιμείνει ακόμα στους τολμηρούς πειραματισμούς του, τόσο με το Gray’s Anatomy (με τον θρύλο Spalding Gray) όσο και με το ανεξιχνίαστο Schizopolis («This is the most important movie you will ever see») ο Soderbergh μάλλον αποφασίζει να επανακτήσει λίγη από την χαμένη του αξιοπιστία κινώντας τα νερά του Box office. Το Out of Sight (1998), με το ονειρικό για πολλούς ζεύγος Clooney-Lopez, είναι μια προσωπική επιτυχία για τον Soderbergh που μπορεί να μην σπάει τα ταμεία (δεν έρχεται ούτε καν στα ίσια) αλλά αποδεικνύει πως το «ποιοτικό» του μάτι δεν είναι διόλου ακατάλληλο για μια ταινία με σταριλίκι και φιλοδοξίες. Το φιλμ βοηθάει βέβαια και η εξαιρετική χημεία των πρωταγωνιστών αλλά ο Soderbergh το αντιμετωπίζει σαν ένα σέξι heist –movie, σκηνοθετώντας με πρωτοφανές, για τον ίδιο, στιλ. Ακόμη καλύτερο είναι το The Limey (1999), ένα φιλμ που μαζί με το Gangster No1 και το Sexy Beast αποτελούν την τριάδα που ξαναδίνει αίγλη στο σοβαρό gangster movie, με τον Soderbergh να βρίσκει συμμάχους τους ηθοποιούς-τοτέμ Terence Stamp και Peter Fonda αλλά και το σενάριο του Dobbs. Ίσως να υπερβάλλουμε χαρακτηρίζοντάς το ως gangster movie αλλά το The Limey μας φέρνει στο μυαλό το Get Carter και ο Steven ανακαλύπτει μια πλευρά του που, με κίνδυνο να γίνουμε κοινότυποι, θα χαρακτηρίζαμε «σκοτεινή».

Με νέα ενέργεια ο Soderbergh θα ριχτεί και πάλι στη δουλειά, σκηνοθετώντας όχι μία αλλά δύο ταινίες που θα αλλάξουν για πάντα την καριέρα του. Το 2000 κυκλοφορεί το Erin Brockovich αλλά και το Traffic, φιλμ που θα μονοπωλήσουν το ενδιαφέρον στα Oscar της επόμενης χρονιάς, φέρνοντας το χρυσό αγαλματάκι τόσο στον Soderbergh (Traffic) όσο και στους Benicio Del Toro (Traffic) και Julia Roberts (Erin Brockovich). O Steven χειρίζεται σαν ζογκέρ το ανυπολόγιστο star power που οι δύο ταινίες επενδύουν επάνω του. Το Erin Brockovich είναι το πιο «απλό» από τα δύο φιλμ- ο Soderbergh έχει να ανησυχήσει μόνο για την «Μις 20 εκατομμύρια δολάρια». Η Roberts βρήκε στο πρόσωπο του 37χρονου σκηνοθέτη τον άνθρωπο που θα της δώσει το κύρος της ηθοποιού και όχι του αιώνιου κοριτσιού που αρκείται σε διασκεδαστικές παραγωγές τύπου Notting Hill. Ο Soderbergh τα καταφέρνει και η Roberts θα του είναι αιώνια ευγνώμων, αποδεικνύοντάς το έμπρακτα στο μέλλον. Το Traffic είναι πιο δύσκολο κόλπο. Θέλει πραγματικά ταχυδακτυλουργικά ταλέντα, και ο Steven αποδεικνεύει πως τα έχει, ισορροπώντας τις διάφορες storylines, προσέχοντας το τεχνικό μέρος του φιλμ (θυμάστε την καταπληκτική φωτογραφία) και…βρίσκοντας το χρόνο να καθοδηγήσει ηθοποιούς όπως Benicio Del Toro και Michael Douglas. Δεν έχει κανένα πρόβλημα με τα μεγάλα καστ. Δεν τον τυφλώνει η λάμψη στο σετ και το Ocean`s Eleven (2001) είναι η απόδειξη. Μια ταινία που, εκτός από την ανωτερότητα σε σχέση με το Original, έχει να επιδείξει απαράμιλλο στιλ αλλά και entertainment value. H προσοχή που έχει δοθεί στο σενάριο μοιάζει να έχει δοθεί και στα ποτά ή την γκαρνταρόμπα και αν δεν ήταν απόλυτα διασκεδαστικό, το Ocean`s Eleven θα μπορούσε να είναι ένα δίωρο ντοκιμαντέρ savoir vivre. O Soderbergh σκοράρει επιτέλους ένα μεγάλο εμπορικό χιτ (185 εκατομμύρια δολάρια) και ανοίγει την πόρτα σε ένα franchise που είναι, όπως φαίνεται, ανεξάντλητο. Έχοντας ηρεμήσει λίγο από τους λογιστές των studio, o Steven βρίσκει πάλι τον χρόνο και τη διάθεση για να ασχοληθεί με τις προσωπικές του επιλογές. Το Full Frontal (2002) βέβαια χλευάστηκε από τους περισσότερους κριτικούς, που ίσως να είχαν απηυδήσει με τον ναρκισσισμό που κάθε λίγο και λιγάκι επηρρεάζει την κριτική ικανότητα του Soderbergh, ενώ τα Solaris (2002) και Eros (2004) δεν είχαν και πολύ διαφορετική αντιμετώπιση. Το πρώτο αδίκως, το δεύτερο δικαίως, αφού ο Soderbergh μαζί με τους Antonioni και Wong Kar Wai μας προσφέρουν μια ψευδο-ονειρική, βιαστική τσιχλόφουσκα παλιολιθικής αισθητικής. Ακόμα και το Ocean`s Twelve φάνηκε να υποφέρει από τις επιλογές του Soderbergh, που καταφέρνει να μας χαλάσει την κινηματογραφική ψευδαίσθηση με την Julia Roberts στον ρόλο της…Julia Roberts, ενώ «καταφέρνει» να γυρίσει μια πρωτοποριακή ταινία κλοπής, αφού επιλέγει να περάσει σε δεύτερο πλάνο την κλοπή. Για το Bubble δεν έχουμε να πούμε πολλά. Το «Αnother Steven Soderbergh experience» με το οποίο πλασάρεται μοιάζει σαν την πιο τεμπέλικη έμπνευση μάρκετινγκ ενώ τα 145.000 δολάρια που εισέπραξε αποδεικνύουν που το φιλμ είδε μόνο το καστ και οι συγγενείς τους.

Με το The Good German (2006) ο Soderbergh φάνηκε διατεθειμένος να σταματήσει να χαραμίζει το ταλέντο του σε φιλμ που θέλει να βλέπει μόνο ο ίδιος. Παρά τις σεναριακές αδυναμίες, η ατμόσφαιρα του φιλμ είναι απόλυτα επιτυχημένη, κάτι που μας κάνει να έχουμε πολλές απαιτήσεις από το προαναγγελθέν blockbuster του φετινού καλοκαιριού- Ocean`s Thirteen. Με τον πάντα ευπρόσδεκτο Al Pacino να ενώνεται στο καστ και την πλοκή να παραπέμπει στον αγνό χαβαλέ του Ocean`s Eleven, ίσως ο Soderbergh να βρήκε επιτέλους τον τρόπο να ικανοποιήσει τους πάντες. Και όσο για την επανάσταση; Αρχίστε την χωρίς αυτόν.

---